Akademia Lekarska w Szczecinie powołana została 20 marca 1948 r. i była trzecią uczelnią wyższą w Szczecinie. W 1992 roku otrzymała nazwę: Pomorska Akademia Medyczna.
W porównaniu z wielowiekową tradycją innych uczelni, okres istnienia PAM jest krótki. Zważywszy jednak, że w Szczecinie nigdy nie było wyższych uczelni, a powstanie PAM odbywało się w warunkach wyniszczenia wojną i braku miejscowej kadry lekarskiej, mijające lata działania PAM trzeba uznać za wielkie dokonanie.

* * *

Pierwsza uczelnia dawnego Szczecina została założona przez księcia Barnima X. i księcia Filipa I., którzy podpisali 25 października 1543 roku akt fundacyjny. Akt ten określał uczelnię jako Pedagogium Państwowe, pozostające pod patronatem książąt i finansowane ze specjalnie utworzonej przez nich fundacji. Program nauczania obejmował „trivium”, czyli gramatykę, retorykę i dialektykę oraz „quadrivium”, tj. arytmetykę z geometrią oraz astronomię i muzykę. Prowadzone były wykłady z teologii, filozofii, historii, podstaw prawa i medycyny. Dlatego właśnie 1543 rok można uznać za początek zorganizowanego nauczania medycyny w Szczecinie.

Pedagogium istniało ponad 100 lat, tj. do 1666 roku. Dzięki tej uczelni Szczecin miał się stać ośrodkiem krzewienia kultury i rozwoju nauki na Pomorzu Zachodnim. Rozkwit uczelni sprawił, że ubiegała się ona o przyznanie statusu uniwersyteckiego. Tenże projekt powrócił w 1566 roku, lecz na posiedzeniu Sejmu udzielono zgody jedynie na reorganizację nauczania bez zmiany statusu uczelni. Fakt istnienia renomowanego uniwersytetu w niedalekiej Gryfii (Greiwsfald) sprawił, że w Szczecinie funkcjonowała jedynie wyższa szkoła nieakademicka. Takie połowiczne rozwiązanie utrwaliło się tak mocno, że przeszło 400 lat Szczecin nie posiadał własnego uniwersytetu.

1647 roku utworzono w Szczecinie katedrę medycyny. W specjalnie wybudowanym „theatrum anatomicum” przeprowadzano w chłodnych porach roku sekcję zwłok – początkowo zwierzęcych, a od 1653 roku także ludzkich. Fakt ten jest o tyle interesujący, że sekcje były w XVII w. zakazane. Pierwsza odbyła się w Gdańsku w 1613 roku i została przeprowadzona na noworodku z wadami rozwojowymi, urodzonym w Pruszczu Gdańskim. W tym czasie w Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie nie istniała jeszcze Katedra Anatomii.

Pierwszym profesorem medycyny w Szczecinie w latach 1647 – 1660 był Grzegorz Kirstenius (1613 – 1660). Kirstenius prowadził wykłady dla prawników i teologów, a dla przyszłych medyków – kilkusemestralne kursy anatomii. Dzięki niemu, zgodnie z ogólnoeuropejskim zwyczajem, panującym w owych czasach, odbyła się w 1649 roku pierwsza publiczna dysputa medyczna w Szczecinie. Warto dodać, że Kirstenius był również entuzjastą farmakologii. Do tematyki swoich wykładów wprowadził podstawowe wiadomości o lekach. Drugi z profesorów – Henryk Schaewius prowadził kursy anatomii dla chirurgów, uczył również anatomii balwierzy.

Od 1630 r. do 1720 r. Szczecin znajdował się w rekach szwedzkich. W 1660 roku władze szwedzkie rozwiązały Pedagogium i w 1667 otworzyły nową uczelnię, nazwana na cześć króla szwedzkiego Karola XI – Regium Gymnasium Carolinum. Szkoła miała być uczelnią półwyższą, stopniem pośrednim pomiędzy gimnazjum a akademią.

Szwedzi zabiegali o utworzenie w Szczecinie silnego ośrodka naukowego jako przeciwwagi dla rosnących wpływów Brandenburgii i Prus. Jednak uparta odmowa finansowania tych poczynań przez stany pomorskie uniemożliwiła ich realizację. Nie był to pierwszy przypadek odmowy finansowania nauki przez zamożne mieszczaństwo.

Katedra medycyny istniała przez cały okres panowania szwedzkiego. W pierwszej połowie XVIII wieku na Pomorzu Zachodnim istniały dwie katedry medycyny, jedna w Gimnazjum w Szczecinie, a druga w Kolegium Groeninga w Stargardzie. Kolegium to zostało przemianowane w 1731 roku na Gimnazjum. W obu katedrach nauczano m.in. podstaw anatomii, botaniki i higieny, z myślą o przygotowaniu słuchaczy do studiów uniwersyteckich.

Należy podkreślić, że w Szczecinie nigdy nie brakowało profesorów medycyny, a pierwszej połowie XVIII w. było nawet po dwóch profesorów medycyny, z których jeden z reguły zajmował się przeprowadzaniem sekcji zwłok. Kroniki wspominają o trudnościach z uzyskaniem zwłok do sekcji. Profesorowie monitowali do władz miejskich o wydawanie ciał samobójców, topielców czy rozstrzelanych dezerterów wojskowych. Pertraktowali również z katem o ciała skazańców. Zachowały się zapiski na temat skargi kuratorów gimnazjum na kata miejskiego, który za dostarczenie ciała do prosektorium policzył sobie zbyt dużą, jak na owe czasy, sumę 5 guldenów i 16 srebrnych groszy.

Po raz kolejny zmiany polityczne wywarły wpływ na rozwój medycyny w Szczecinie w 1713 roku. Wtedy to właśnie część Pomorza oddano w sekwestr Królowi Prus, choć formalnie do 1720 roku Szczecin pozostawał pod rządami szwedzkimi. Ostatecznie w 1720 roku miasto zostało sprzedane za 3 miliony talarów Prusom, które zaczęły swoje ponad dwustuletnie rządy na tym terenie od likwidacji Szkoły Karolińskiej. Od tego momentu datuje się postępujący upadek nauki w Szczecinie. Doszło nawet do uszczuplenia i tak niewielkiego zaplecza szpitalnego, stanowiącego bazę nauczania medycyny, zwłaszcza zabiegowej.

Istniejące od kilku stuleci przytułki przykościelne pełniły funkcję szpitali. Najstarszy z nich pod wezwaniem Św. Ducha został zrównany z ziemią podczas budowy twierdzy przez Prusaków w latach 1720 – 1740. Drugi – pod wezwaniem Św. Jerzego, także został zburzony dla celów obronnych przez Szwedów już w 1659 roku. Również i trzeci przytułek, pod wezwaniem Św. Gertrudy, pełniący rolę szpitala zakaźnego, został zlikwidowany. Dopiero w 1734 roku został zbudowany szpital posiadający 30 łóżek. Szpital ten, pod nazwą Lazaretu Miejskiego, przez 100 lat służył miastu. W 1770 roku było w nim zatrudnionych 6 doktorów medycyny, 4 aptekarzy i 8 chirurgów.

W 1838 roku powołano Kolegium Medyczne nadzorujące budowę szpitala miejskiego w dzielnicy Pomorzany. Na przełomie XIX i XX wieku Szczecin posiadał już także kliniki prywatne. W 1812 roku została założona szkoła położnych, które do tej pory były kształcone w Berlinie.

W 1875 roku zbudowano przy ulicy Kaszubskiej nowy gmach szkolny, a w latach 1893 – 1894 powołano Instytut Położniczy Hebeammen-Institut ze szkołą dla położnych oraz z oddziałem ginekologicznym, zlokalizowanym przy ulicy Św. Wojciecha. Został on w 1934 roku przeniesiony do obiektu przy ulicy Piotra Skargi.

W 1869 roku powstał szpital i Zakład Diakonisek. Przyczynkiem do powstania zakładu psychiatrycznego w Szczecinie było polecenie konsystorza ewangelickiego, wydane wszystkim urzędom parafialnym w 1860 roku, dokonania spisu osób umysłowo chorych. Ich liczba przekroczyła 1.000 osób, dlatego pod koniec XIX w. powstał w Szczecinie zakład dla psychicznie chorych oraz dla niedorozwiniętych dzieci i dorosłych. Od 1937 roku przebywali tu także pacjenci z Kliniki Psychiatrycznej Uniwersytetu w Greifswaldzie.

Czas II Wojny Światowej nie sprzyjał żadnym konstruktywnym posunięciom, a warunki po jej zakończeniu były dla Szczecina szczególnie niekorzystne. Trzy razy próbowano zorganizować w mieście polską administrację, która dwa razy była zmuszona je opuścić z powodu niejednoznacznego stanowiska aliantów. Dopiero 5 lipca 1945 r. Polacy przejęli ostatecznie Szczecin. Trzy lata później województwo szczecińskie zamieszkiwało około milion mieszkańców, a liczba zatrudnionych lekarzy wynosiła 222, z czego 116 w samym Szczecinie. 20 marca 1948 roku na posiedzeniu Rady Ministrów w Warszawie zapadła decyzja o powołaniu Akademii Lekarskiej w Szczecinie.

Na podst.: Z.Machoy: Dzieje nauczania medycyny w Szczecinie. W: Powstawanie uczelni medycznej na Pomorzu Zachodnim. Wyd. PAM. Szczecin 2008

* * *

Pomorska Akademia Medyczna w Szczecinie posiada 4 wydziały: Lekarski, Lekarsko-Stomatologiczny, Lekarsko-Biotechnologiczny i Medycyny Laboratoryjnej oraz Wydział Nauk o Zdrowiu. Oferuje 14 kierunków studiów oraz 3 specjalności. Prowadzi jednolite studia magisterskie oraz dwustopniowe (licencjackie i magisterskie) w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym. Utrzymuje kontakty naukowe z renomowanymi ośrodkami zagranicznymi. Cieszy się ugruntowaną renomą w skali kraju i na arenie międzynarodowej. Szczególne osiągnięcia odnotowano w genetyce i patologii nowotworowej, a także w badaniach nad komórkami macierzystymi. Do osiągnięć klinicznych należą zabiegi w zakresie kardiologii inwazyjnej, chirurgii ręki i gastroenterologii. PAM świadczy profesjonalne usługi medyczne w dwóch szpitalach klinicznych: SPSK nr 1 wraz ze szpitalem w Policach oraz SPSK nr 2.